Julius Pasgeld
Julius Pasgeld

Kleine weemoed (2)

Er kwamen nogal wat positieve reacties op de kleine weemoed waarmee ik vorige week deze plek vulde. Daarom nu deel twee. Geen bloemlezing ditmaal. Maar één onderwerp. En dan wat breder uitgemeten: schoolmelk.

Schoolmelk werd in de jaren veertig van de vorige eeuw ingevoerd als ‘gezonde bijvoeding voor veel ondervoede schoolkinderen’. Naar gelang de hoogte van het ouderlijk inkomen, verstrekte de overheid subsidie op het schoolmelkabonnement. Voor kinderen van echt arme ouders werd de melk zelfs gratis beschikbaar gesteld. Voor de leerkracht die het melkgeld ophaalde was het dus de kunst om de leerlingen uit de klas niet te laten merken hoeveel geld ieder kind inleverde. Want dan zou iedereen gelijk weten wie er arme, en wie er rijke ouders had. Het melkgeld werd iedere maandagochtend, vaak samen met het wekelijkse schoolreisjesgeld en de bijdrage aan de klasse-pot opgehaald.
Hoeveel dat was staat me niet meer bij. Maar samen moet het toch wel iets als twee tot vier kwartjes zijn geweest.

De gang van zaken rond de distributie van de schoolmelk staat me nog bij als de dag van gisteren. Metalen kratjes met daarin 24 flesjes melk van één achtste liter werden ’s ochtends vroeg door de leverancier bezorgd en in de gang naast de voordeur opgestapeld. Een half uur vóór de kleine pauze kregen vier leerlingen uit de zesde klas per toerbeurt opdracht om deze kratjes aan de hand van lijstjes opnieuw te vullen met het benodigde aantal flesjes per klas. Op elk flesje zat een aluminium capsule.
Het leukste onderdeel van de bezorgtaak was om met een scherp potlood in al die capsules zo snel mogelijk gaatjes te prikken en daar vervolgens een wit, papieren rietje door te steken. Aldus afgemeten en toegerust werden de kratjes naar de bijbehorende klas gebracht. Een leerling uit die klas zelf deelde die flesjes dan verder uit aan de leerlingen die hun vinger opstaken.

De schoolmelk zelf. Breek me de bek niet open. Het was volle melk. Die vaak urenlang niet gekoeld was geweest. Een dikke laag lichtgele room bedekte het melkoppervlak. Vaak moest je daar het rietje doorheenduwen. Vooraf blazen door het rietje om de room een beetje te laten oplossen in de melk hielp niet. En mocht ook niet. Omdat dat zou leiden tot luidruchtige, klassikale borrelconcerten.
Het is achteraf moeilijk wetenschappelijk te bewijzen. Maar ik denk dat zeker meer dan de helft van de klas schoolmelk niet lekker vond. Om het maar zachtjes uit te drukken. Toch moest het flesje leeg. Op straffe van niet naar buiten mogen in de kleine pauze.
Nog zie ik die twee of drie leerlingen lebberen aan hun slap geworden, half uiteengevallen, papieren rietje als wij na de kleine pauze weer binnen kwamen. Die hadden geluk als hun juf of meester aan de beurt was om op het schoolplein te surveilleren. Want dan zaten ze alleen en konden de inhoud van hun flesje wegspoelen in het wasbakje van het fonteintje in de hoek.
Na de kleine pauze bleken er wel eens een of twee volle melkflesjes over te zijn in de krat. Die werden dan verloot onder die paar liefhebbers die er toch altijd wel waren.
Vlak voor de grote pauze kregen de vier leerlingen uit de zesde klas die de volle kratten hadden gedistribueerd opdracht om de lege kratten weer te verzamen en op te stapelen in de hal naast de voordeur. Alwaar ze de volgende dag weer werden vervangen door volle kratten.

Later werden de flesjes vervangen door driehoekige, kartonnen doosjes. Nog later door zakjes.

Schoolmelk is in de loop der tijd afgeschaft of overgenomen door commerciële instellingen die de melk nu halfvol en gekoeld aan sommige scholen afleveren. Al dan niet aangevuld met variaties van bakjes fruit of yoghurtshakes. Maar daar lijkt weinig markt in te zitten. Kinderen bepalen tegenwoordig zèlf wel wat ze lekker vinden.
Geplaatst op: Donderdag 12 december 2019 om 08:49 uur
1746182
bezoekers
© 2020 - Julius Pasgeld